فرهیختگان نوشت، بررسی اخبار منتشره زمزمه راه اندازی بورس برق را متعلق به سال 85 و 86 می داند. درست زمانی که بورس نفت به عنوان مهمترین بورس کالایی کشور گامهای نهایی را سپری می کرد متولیان امر در زمینه بورس برق معتقد بودند وجود یک بازار نقدی رقابتی با قیمتهای شفاف برای کالای برق به عنوان یک نیاز محسوب می شود و این بورس به عنوان یک بورس کالایی، مکانی سازمان یافته و قانونمند خواهد بود که بعد از تشکیل، امکان انجام معاملات و قراردادهای مالی برق را فراهم می کند.
این فکر زمانی در ذهن دست اندرکاران جرقه زد که تا پیش از آن بیش از 30 بورس برق به عنوان بورس های کالایی در کشورهای مختلف به ثبت رسیده بود. این اقدام اگرچه دیر اما بهنگام بود، چرا که تجربه نشان داده بود که چنین مکانی برای دادوستد روی کالایی مانند برق می تواند اطلاعات بازار را شفاف و به تبع آن سازوکار خاصی را فراهم کند تا رقابت موثری میان خریداران و فروشندگان این کالا ایجاد شود.
تهایی برای حضور
متولیان امر با علم بر اینکه وجود بورس برق، کاهش هزینه های مبادله، پوشش ریسک کشف قیمت، ضرورت پیوستن به بازارهای جهانی برق و افزایش رقابت در بازار را به همراه دارد گامهای اولیه را برای تاسیس آن برداشتند به گونه ای که در همان ابتدای راه، هر روز اخبار ضد و نقیضی درخصوص شکل گیری این بورس شنیده می شد؛ اخباری از این قبیل که تا شش ماه دیگر یا تا پایان سال 87 بورس برق متولد می شود. اما از سال 86 تاکنون آخرین وعده ها حکایت از راه اندازی این نهاد در سال جاری داشت. بدین معنا که معاون وزیر نیرو در امور برق و انرژی اظهار داشت، طبق مذاکرات انجام شده با سازمان بورس، قرار است بورس برق در سال 89 راه اندازی شود و هماهنگی های لازم برای راه اندازی این بورس در حال فراهم شدن است. این اظهارات بهزاد در حالی مطرح شد که چندی پس از این اعلام، معاون بازار برق ایران، رضا ریاحی مدعی شد، شرکت تامین سرمایه بورس برق به زودی آغاز به کار می کند و آنجایی که شرکت مدیریت شبکه برق ایران مجموعه هماهنگی هایی را با سازمان بورس اوراق بهادار انجام داده و موافقتنامه اصولی راه اندازی بورس اخذ شده است. به گفته ریاحی، برای اخذ مجوز رسمی راه اندازی بورس برق، مستنداتی ازجمله طرح تجارتی، طرح عملیاتی و اساسنامه شرکت بورس، اساسنامه کارگزاران و سایر مستندات به سازمان بورس ارائه شده و نرم افزار کامپیوتری این امر نوشته شده است تا بتوان به صورت تالار الکترونیکی معاملات را شکل داد. هم راستا با این اظهارات معاونان وزیر نیرو، وزیر نیرو نیز در مصاحبه های خود در سال جاری اذعان داشت که توسعه بازار عمده فروشی و زمینه سازی جهت راه اندازی بورس و بازار خرده فروشی برق از جمله اقدامات مهمی است که باید با سرعت بیشتری عملیاتی شود.
درست یا نادرست
در شرایطی که هر روز اخبار خوشایندی از راه اندازی این بورس شنیده می شود اما آ نطور که متولیان امر اظهار دارند آنطور که باید هنوز شرایط برای تاسیس این بورس فراهم نشده است. کارشناسان در این زمینه بر این ادعا هستند که وجود یک بازار نقدی رقابتی با قیمت شفاف برای کالای برقی پیش شرط اصلی است پیش شرطی که تنها با حذف یارانه ها و آزادسازی قیمت برق ایجاد خواهد شد که با توجه به اخبار موجود در این زمینه به این زودی ها این اتفاق در مورد برق رخ نخواهد داد. از سوی دیگر موضوع قراردادهای معاملاتی و امکان تعریف معیارهای استاندارد کالای برق برای خرید و فروش و همچنین وجود استاندارد کیفی به منظور درجه بندی شرط دیگری است که براساس شواهد بستر آن فراهم نیست چراکه تعداد ابزارهای مورد استفاده در سایر بورسهای کالایی کشور نظیر بورس نفت و فلزات و... هنوز محدود است و اینکه بخواهیم با الگوبرداری از سایر بورسهای دنیا به استفاده از قراردادهای آتی در بورس دلخوش کنیم چنین امکانی وجود ندارد. هم راستا با شروط عنوان شده اگر بنا باشد شروط دیگری برای تولد این بورس را در نظر بگیریم باید به بحث سیاست های اصل 44 به عنوان یکی از ملزمات در این راستا اشاره کنیم که اگر چه گام های بسیاری در این زمینه برداشته شده اما هنوز سهم بخش خصوصی از این بازار ناچیز است و متولیان بخش خصوصی چنان در مشکلات و محدودی تهای موجود درگیر هستند که تا رسیدن به سرمنزل مقصود راه طولانی در پیش دارند. با توجه به آنچه یاد شده آیا هنوز هم می توان به راه اندازی بورس برق در سال 89 امیدوار بود یا اینکه باز هم باید درست یا نادرست بودن اخبار اعلام شده را مقیاس کرد
مجلسیان بی خبرند
از سوی دیگر نمایندگان مجلس به عنوان یکی از نهادهای نظارتی در این زمینه از اخبار اعلام شده اظهار بی اطلاعی میکدنند. ناصری نژاد عضو کمیسیون انرژی مجلس در این خصوص با اعلام اینکه به نظر نمی رسد ایجاد این بورس به مرحله اجرایی رسیده باشد، اظهارمی دارد، هر چند راه اندازی این بورس یک ایده خوب و قابل تحسین است اما هنوز زمینه هایی از اجرای این طرح دیده نشده است. ناصر سودانی دیگر همتای وی نیز در این زمینه معتقد است، اگر به دنبال راه اندازی بورس برق هستیم باید استانداردهای جهانی آن را رعایت کنیم تا در آن صورت بتوانیم از مزیت های آن برای بخش های مختلف اقتصاد بهره گیریم. به گفته سودانی، متولیان این بورس باید با بهره گرفتن از بورس شکست خورده نفت ساختار این بورس را براساس استانداردهای جهانی تعریف کنند. با این تفاسیر و با علم به اینکه هنوز نتوانستیم در راستای مصرف این کالای باارزش به یک استاندارد قابل قبول برسیم چگونه می توانیم باور کنیم که به زودی زود این بورس پا به عرصه وجود می گذارد. در حالی که نه شفاف سازی و اطلاع رسانی برای آن صورت گرفته، نه هنوز قیمت آن آزاد شده و نه هنوز می توانیم مطمئن باشیم که بخش خصوصی علی رغم مشکلاتی که در این راه وجود دارد به طور صد در صد از آن استقبال می کند آیا صرف داشتن مجوز دلیل کافی برای راه اندازی بورس تا پایان سال است یا اینکه این مجوز تنها اولین گام از هزاران گام نرفته در این زمینه است. بنابراین جا دارد هما نطور که متولیان به ضرورت حضور چنین بازاری پی برده اند قبل از هرگونه اظهارنظر قطعی سعی در هموار کردن مسیر راه این پروژه ملی داشته باشند، چراکه تجربه نشان داده یکی از موانع ایجاد بورس های کالایی در اغلب کشورهای در حال توسعه نبود زیرساخت های مناسب در زمینه های قانونی، حقوقی و فناوری اطلاعات است.
