«مرکز تحقیقات نیرو» (متن) در سال 62 با هدف انجام پژوهش و تحقیقات بنیادی صنعت برق تاسیس شد و از سال 78 تاکنون با عنوان مرکز توسعه فنآوری نیرو و با بهرهگیری از 17 بخش تخصصی، خدمات مشاوره مهندسی، مدیریت و تکنولوژی در بخشهای برق، محیط زیست، IT، مطالعات اقتصادی و غیره را عرضه داشته است. متن همراه 6 شرکت و مرکز انتشارات، مجتمع تحقیقات توسعه صنعتی شریف و 26 اندیشکده (think tank) در قالب گروه شرکتهای متن، خدمات همه جانبهای را به صنعت برق و سایر بخشهای انرژی ارائه میکند که در این نوشتار به آن میپردازیم.
فعالیتهای مطالعاتی در زمینههای تعیین قیمت واقعی برق و تولید همزمان برق و حرارت «CHP» در نیروگاههای کشور از یکسو و توانمندی در مباحث مهندسی محیط زیست، کاهش تلفات، مدیریت مصرف، ممیزی انرژی و طرحهای جامع شبکه برق بخشی از قابلیتهای مرکز توسعه فنآوری نیرو محسوب میشود.
گروه متن در سال 1362 و به منظور پاسخگوئی به نیازهای پژوهشی، تحقیقاتی و توسعه فنآوری صنعت برق کشور از سوی وزارت نیرو تأسیس شد. این گروه در ابتدا متشکل از 4 شرکت مرکز تحقیقات نیرو (متن) ، متن نیرو، متن بینالملل و متن آرا بود.
متن از سال 78 در زمینه ارایه خدمات مشاوره مهندسی و مدیریت در صنعت برق و انرژی فعالیت خود را پی گرفت و به تبع اجرای اصل 44 قانون اساسی، شرکتهای توسعه انرژی متن، اندیشگاه متن، مطالعات و تحقیقات نیرو، مجتمع تحقیقات و توسعه صنعتی شریف، نوآوران متن، متنا و انتشارات پیام متن، به گروه متن افزوده شد و شرکت متن آرا از دایره فعالیتهای این گروه کنار رفت. تاکنون افزون بر 700 پروژه تحقیقاتی و مشاورهای در متن با موفقیت به پایان رسیده و این مرکز علاوه بر فعالیت در جهت انجام پروژههای موردنیاز صنعت برق و انرژی، اداره 13 دبیرخانه از جمله شورای تخصصی فنآوری مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای تحقیقات برق وزارت نیرو، فنآوری و توسعه ساخت داخل و همایشهای ملی و بینالمللی مانند همایش بینالمللی برق، همایش ملی مدیریت تکنولوژی، همایش کیفیت و بهرهوری، همایش ملی انرژی و غیره را عهدهدار است.
سیر تحولات متن
دکتر سیدمحمد طباطبایی مدیرعامل مرکز توسعه فنآوری نیرو (متن) با اشاره به تأسیس متن در سال 62 و عهدهدار شدن مسوولیت برگزاری همایش بینالمللی برق از سوی این شرکت در همین سال، سیر تحولات متن را اینگونه تشریح کرد: «متن در سال 69 مسوولیت اداره دبیرخانه کمیتههای تحقیقات وزارت نیرو (شرکتها ی برق منطقهای) را عهدهدار شد و در سال 75 مجوز احداث پژوهشگاه نیرو را از وزارت فرهنگ و آموزش عالی اخذ کرد. در سال 79 اولین کنفرانس «کیفیت و بهرهوری در صنعت برق» از سوی متن برگزار شد و در سال 83 دبیرخانه شورای حمایت از فنآوری مجمع تشخیص مصلحت نظام در آن استقر ار یافت.»
وی افزود: «در همین سال مسؤولیت برگزاری کنفرانسهای مدیریت تکنولوژی و 2 کنفرانس ملی دیگر به عهده متن گذاشته شد و این شرکت اولین جشنواره شهیدعباسپور را در سال 83 برگزار کرد.
دکتر طباطبایی با اشاره به طرح ایجاد اندیشگاه متن در سال 84 افزود: «ایجاد این اندیشگاه متشکل از تعدادی اندیشکده از سوی متن به وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری پیشنهاد و مورد تصویب قرار گرفت و در سال 86 نیز اولین همایش ملی 2 سالانه انرژی در متن برگزار شد.»
وی ویژگی برتر متن را تجهیز این شرکت به مشاوران زبده و انتخاب و ممیزی تکنولوژی، تعیین سطح تکنولوژی و انتقال دانش فنی زیر چتر مدیریت فنآوری ذکر کرد و افزود:«متن به فردا میاندیشد و ما قادر هستیم در زمینه مباحث عمده صنعت همچون کاهش تلفات و اصلاح الگو و مدیریت مصرف برق، چارهساز باشیم و عمیقترین سطح علمی و خودکفایی در زمینههای فنی و اقتصادی صنعت برق را به کار بگیریم.»
زمینههای فعالیت
شرکت متن یکی از باسابقهترین شرکتهای مهندسی مشاور در ایران در حوزه صنایع برق و انرژی است که خدمات طراحی، مهندسی و مشاوره را در زمینههای مختلف از قبیل نیروگاه، خطوط و پستهای فوق توزیع و انتقال برق، شبکههای توزیع، دیسپاچینگ، مخابرات، سازههای صنعتی، مدیریت مقاومسازی و مهندسی محیطزیست و نیز صنایع نفت، گاز و پتروشیمی ارایه میدهد. مرکز توسعه فنآوری نیرو (متن) خدمات ویژهای نیز در زمینههای مطالعات تکنولوژی، مدیریت مصرف انرژی و طراحی و بهینهسازی سیستمها در جهت کاهش تلفات، مطالعات منابع انسانی، اقتصادی و اجتماعی، مطالعات زیستمحیطی، طر احی سازههای صنعتی و غیره عرضه میکند.
دکتر طباطبایی با اشاره به خدمات متنوعی که در بخشهای فوق از سوی این شرکت ارایه میشود گفت: «به عنوان مثال در بخش برق مبا حث شفافسازی و کاهش تلفات، مدیرت مصرف، ممیزی انرژی در بخشهای اداری، تجاری و صنعتی، مطالعه در خصوص سیستمهای حفاظت الکتریکی، تهیه طرحهای جامع شبکهها و طرحهای جامع برقرسانی و طراحی مراکز پیام در شرکتهای توزیع و طراحی نرمافزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) پیگیری میشود.»
مدیرعامل متن افزود: «در بخش مطالعات تکنولوژی، فعالیتهای مطالعاتی مدیریت دانش، ارزیابی سطح دانشهای به کار رفته در صنعت برق و آینده پژوهی انجام میشود.
همچنین خدمات مشاوره در خصوص تدوین استراتژیها و سیاستها و تدوین ساختار توسعه فنآوری و نظام فنآوری در صنعت برق به انجام میرسد.»
وی وظایف بخش مطالعات اقتصادی، اجتماعی را به مباحث بازار برق و تجارت انرژی الکتریکی مربوط دانست که در کنار آن مطالعات بهرهوری و کارایی و ارزیابی اقتصادی و مباحث مربوط به بررسی الگوی مصرف و قیمتگذاری (تعرفه) نیز انجام میگیرد.
همچنین تخمین توابع تولید، هزینه، مصرف، تقاضا و عرضه انرژی الکتریکی، ارتباط با مشترکان و اندازهگیری میزان رضایتمندی و تعیین اولویتهای بهبود رابطه با مشترکان از دیگر قابلیتهای این بخش محسوب میشود.
دکتر طباطبایی یکی از فعالیتهای بخش نیروگاه را انجام مطالعات و ارائه طرح در زمینه بهینهسازی، بهسازی، بازسازی و توانبخشی نیروگاههای در حال بهرهبرداری ذکر کرد که علاوه بر آن، بررسی عیوب سیستمها و تجهیزات نیروگاهی و ارائه راهحلهای لازم برای رفع آنها و خدمات مشاورهای به نیروگاههای خصوصی در حال احداث به روشهای BOT و BOO نیز ارائه میشود.
وی تصریح کرد: «بخش مهندسی محیط زیست، مباحث مربوط به بررسی اثرات زیست محیطی نیروگاهها و صنایع و اثرات آلایندهها بر سلامت انسان را در کنار طراحی سیستمهای کنترل گازهای آلاینده از دودکشهای صنعتی و بررسی و تعیین ظرفیت محیط زیست برای انجام فعالیتهای عمرانی و ارائه مشاوره و راهحلهای کاهش تنشهای زیست محیطی پیگیری میکند.»
دکتر طباطبایی بخش سازههای صنعتی را از بخشهای مهم این مرکز برشمرد که اقدامات مربوط به ارزیابی آسیبپذیری و تهیه طرحهای بهسازی، مقاومسازی و محاسبات تحلیل خطر ساختمانها، سازههای صنعتی و تاسیسات مربوط را انجام میدهد.
وی طراحی و پیادهسازی ساختار مدیریت بحران برای حوادث غیرمترقبه در سازمانها و مراکز حیاتی، همین طور طراحی پدافند غیرعامل جهت سازهها و تاسیسات در مراکز نیرو و انرژی کشور را از دیگر وظایف این بخش برشمرد و افزود: «بخش فنآوری اطلاعات، طراحی و استقرار سامانه ارتباط با مشتریان (CRM) را عهدهدار است و بهبود کارایی سیستمهای اطلاعات مدیریتی و تصمیمگیری و تدوین طرح جامع فنآوری اطلاعات از وظایف این بخش محسوب میشود.»
مطالعات تجهیز نیروگاههای بزرگ کشور به سیستم «CHP»
مدیرعامل شرکت متن، تولید همزمان برق و حرارت در نیروگاههای بزرگ کشور را از جمله فعالیتهای مطالعاتی این شرکت برشمرد که تاکنون به تدوین طرح در برخی از نیروگاههای کشور انجامیده است.
دکتر طباطبایی گفت: «مطالعاتی که در این جهت انجام شده با هدف افزایش راندمان نیروگاههای بزرگ از طریق استفاده از حرارت دود خروجی واحدها برای مصارف گرمایشی یا برودتی بوده است.»
مدیرعامل متن افزود: «یکی از نمونههای این طرح مطالعاتی برای نیروگاه مشهد انجام شد که برای گرم کردن اطراف حرم مطهر حضرت امام رضا (ع) و تامین همزمان برق، حرارت و برودت اطراف حرم، حرارت دود خروجی واحدهای این نیروگاه مورد استفاده قرار میگیرد.کارهای مهندسی؛ مطالعاتی و امکان سنجی این پروژه طی سالهای 85 و 86 به انجام رسیده است.»
وی افزود: در 5 نیروگاه آبادان، ارومیه، پرند، سنندج و هرمزگان نیز مطالعات مشابهی طی سالهای 84 تا 85 از سوی متن انجام شده است این 5 نیروگاه به سفارش و کارفرمایی معاونت امور انرژی وزارت نیرو و مطالعات نیروگاه مشهد با کارفرمایی شرکت برق منطقهای خراسان از سوی متن به انجام رسید و انتظار میرود با اجرایی شدن این مطالعات، راندمان کلی نیروگاههای فوق شامل تولید حرارت و برق به بیش از 85 درصد افزایش یابد.»
دکتر طباطبایی از دیگر اقدامات انجام شده در بخش نیروگاه را ارائه خدمات مهندسی و مشاوره درزمینه شناخت عوامل کاهش راندمان واحدهای منتخب نیروگاهی نسبت به قدرت نامی برای 16 واحد موجود در نیروگاههای رامین، بندرعباس، منتظرقائم و تبریز برشمرد وافزود: «یکی دیگر از فعالیتهای این مرکز که به افزایش تولید واحدهای نیروگاه کرمان انجامید نصب سیستم خنککن هوای ورودی روی واحدهای گازی این نیروگاه است.»
مشارکت با دانشگاه صنعتی شریف در بخش تحقیقات «ICT»
مجتمع تحقیقات و توسعه صنعتی شریف یکی از مراکز 10 گانه گروه متن محسوب میشود که به منظور توسعه ارتباط صنعت و دانشگاه و ایجاد زمینههای مطلوب جهت ارائه خدمات پژوهشی، مطالعاتی، آزمایشگاهی و آموزشی دانشگاه صنعتی شریف به مشتریان بخش برق و انرژی کشور ایجاد شده است.
تاسیس این مجتمع در گروه متن باعث شد هر یک از شرکتهای گروه به تواناییها و قابلیتهای دانشگاه صنعتی شریف به راحتی دسترسی یابد و از این طریق بر کیفیت ارائه خدمات افزوده شود.
دکتر طباطبایی با اشاره به مشارکت متن با مرکز تحقیقاتی فنآوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته دانشگاه صنعتی شریف «AICTC» در قالب یک تفاهمنامه گفت: «این همکاری در بخش «ICT» است و با استفاده از امکانات دانشگاه شریف و ایجاد یک گروه مشترک، در پروژه فنآوری اطلاعات و ارتباطات شرکتهای برق مشارکت داریم و این بخش مهمترین ارتباط متن با مراکز دانشگاهی کشور محسوب میشود.»
وی سهام این مجتمع را به ترتیب 49 درصد به دانشگاه صنعتی شریف، 41 درصد به مرکز توسعه فنآوری نیرو و 10 درصد به شرکت متن نیرو متعلق دانست.»
وی همچنین از ایده تشکیل بانک انرژی در کنار گروههای 10 گانه متن خبر داد که در دست مطالعه و بررسی قرار دارد.
بانک انرژی یک موسسه مالی محسوب میشود که وظیفه پشتیبانی مالی از طرحهای توسعه انرژی و بهینه سازی در صنعت برق و بخش انرژی را برعهده دارد.
بهرهگیری از توانمندی 26 اندیشکده در نظریهپردازی و تصمیمسازی
اندیشگاه متن مشتمل بر 26 اندیشکده تخصصی شامل اندیشکدههای کاهش تلفات، مدیریت مصرف، مدیریت بحران، توزیع برق،انتقال برق، تولید برق، مطالعات انرژیهای نو و تجدیدپذیر، محیط زیست، بازار برق، مدیریت تکنولوژی، آیندهپژوهی، سازههای پیشرفته صنعتی، دیسپاچینگ، مخابرات، مانیتورینگ، مطالعات مالی، مطالعات بازرگانی، مطالعات اقتصادی، مطالعات اجتماعی، استانداردها و بازرسی فنی، تکنولوژی اطلاعات، بهرهوری، حمل و نقل، نفت، گاز و پتروشیمی،کارآفرینی و بهرهبرداری است و به عنوان یک کانون تفکر با هدف پاسخگویی به نیازهای بنیادی صنعت برق و انرژی کشور پایهگذاری شده است.
دکتر طباطبایی اندیشگاه متن را یک مرکز نظریهپرداز و تصمیمساز معرفی کرد که در جهت شکلگیری سیاستها و خط مشیهای صنعت برق ایجاد شده است.
وی با اشاره به اینکه اندیشکدهها منحصر به فعالیت های انرژی و برق نیست و در زمینههای مختلف مسایل روز کشور نیز فعالیت دارد گفت: « از جمله اهداف تشکیل اندیشگاه متن، توسعه بنیان نظری و معرفتی کشور در زمینههای مرتبط با صنعت برق و انرژی به عنوان یک مرکز نظریهپرداز، کمک به شکلگیری سیاستها و استراتژی صنعت برق و انرژی به عنوان یک مرکز تصمیمسازی استراتژیک، همچنین اعتلاء تکامل اطلاعات کارفرمایان و تصمیمسازان و افزایش آگاهیهای عمومی درباره اهمیت راهبردی برق و انرژی برای توسعه پایدار صنایع و خدمات به عنوان یک مرکز آیندهنگر است.»
مدیرعامل متن تصریح کرد:
« متولیان و دستاندر کاران بخش انرژی کشور در این اندیشکدهها مشارکت دارند و با ارائه نظرات، راهگشای صنعت برق و بخش انرژی کشور هستند.»
انجام مطالعات در جهت تعیین قیمت واقعی برق
دکتر طباطبایی مطالعات در جهت تعیین قیمت واقعی برق را یکی دیگر از اقدامات مرکز توسعه فنآوری نیرو ذکر کرد که به سفارش شرکت توانیر در حال انجام است.
وی از جمله اهداف این پروژه مطالعاتی به تعیین قیمت واقعی برق، شفافسازی سرمایهگذاریها و تخصیص بهینه منابع اشاره کرد و افزود: «حاصل این مطالعات در جهت تخصیص بهینه منابع موجود در بخش برق و افزایش حجم سرمایهگذاری غیردولتی به ویژه در بخش تولید به کار گرفته میشود و از سوی دیگر مصرفکنندگان نیز بهینهسازی مصرف برق را در دستور کار قرار میدهند. همچنین واقعیشدن قیمت برق به شفافسازی یارانهها میانجامد و امکان هدفمند شدن یارانهها را فراهم میسازد.»
گفتنی است نمایشگاه دائمی دستاوردهای گروه متن در 26 سال گذشته، در محل این شرکت برپا شده و بخشی از توانمندیهای این شرکت به ویژه در بخش مدیریت مصرف و تعدیل روشنایی معابر با تکیه بر فنآوریهای نوین (LED) عرضه شده است.